Wie niet weg is, is gezien…

Tekst Hans Peeters/ foto boven Lianne Otter

Op de lijst van honderdvijfendertig vogelsoorten die ooit in Gruttoland zijn waargenomen, staan ook soorten die je niet zo gauw in een typisch weidevogelgebied zou verwachten. Een daarvan is de fuut. U weet wel, die zwemvogel die onder duikt en pas minuten later weer op een onverwachte plek boven water komt.

Fuut in volle glorie / foto Servan Ott

Bij veel vogelliefhebbers bekend, als de zwemvogel die diep in het water ligt. Een fraaie kuif heeft en zijn kleine jongen op de rug vervoert. Futen zijn viseters pur sang en je treft ze dus alleen maar in het water aan. Op het land kunnen ze letterlijk moeilijk uit de voeten, omdat de poten heel ver naar achteren staan. Lopen gaat daardoor moeilijk en de kans dat ze voortdurend voorover kukelen is groot. Met zwemmen en duiken heeft de stand van de poten achteraan het lijf, alleen maar voordelen.

Fuut / foto Douwe Struiksma

Futen baltsend / foto Bennie van der Weide

Pinguïndans

Zodra de winter amper het land uit is, krijgen futen al het voorjaar in de kop. De siervieren op de kop zijn dan op zijn mooist en de hormonen spelen op. Paren hebben zich al gevormd en zo’n verliefd stelletje houdt er een ingewikkeld liefdesleven op na. Futen kennen een ceremonieel baltsgedrag. Man duikt onder water en duikt vlak voor zijn partner op. Vervolgens gaan ze als het ware op het water tegenover elkaar staan, schudden met de koppen en als het een beetje meezit brengt hij ook nog een takje groen voor haar mee. Die vreugdedans gaat met veel watergespartel gepaard en wordt ook wel ‘pinguïndans’ genoemd. Het takje groen is symbolisch bedoeld zoiets als: ik wil wel een nestje met jou bouwen (letterlijk dan wel).

Pinguïndans / foto Marten F. de Vries

Admiraalshouding / foto Marten F. de Vries

Jaren tachtig

Boer Murk over de fuut: “Van 1982 tot en met 1985 broedden er steeds een of twee paar futen in de Bolswardervaart, die grenst aan Gruttoland. Deze nesten bevonden zich dus op het terrein van Gruttoland. In de jaren daarna broeden er nog steeds futen aan de Bolswardervaart, maar niet meer op het gedeelte van Gruttoland. Maar zien doen we ze dus nog ieder jaar.”

Futen met jongen op hun rug / foto Jappie Seinstra

Fuut met drie jongen op de rug / foto Willem de Wolf

Paspoort fuut

Wetenschappelijke naam: Podiceps cristatus

Friese naam: Hjerringslynder

Herkenning: grote watervogel, witte borst en hals, grijze bovendelen, in broedseizoen fraaie bruine sierveren rondom de kop, stevige snavel

Lengte: 46 – 51 cm

Spanwijdte: 59 – 73 cm

Geluid: in baltstijd verdragende schorre kreten, klinkt als vrek-vrek-vrek

Voedsel: voornamelijk vis, ook wel insecten, larven en amfibieën

Gedrag: gehele broedseizoen als paar bij elkaar; vroeg in voorjaar baltsgedrag en paringsdansen

Leefgebied: binnenwateren in gehele land; trekken ’s winters naar groter open water 

Nest: drijvend nest van waterplanten aan de waterkant

Aantal eieren: 2 – 6 eieren

Broedduur: 28 dagen; meerdere legsel per jaar

Jongen zijn nestvlieder, varen op de rug van de ouders mee; na 8 weken kunnen jongen voor zichzelf zorgen

Trek: zoeken ’s winters open wateren op; deel trekt naar Engeland, Frankrijk, Duitsland en Zwitserland om te overwinteren

Voorkomen: broedparen 11.000 – 16.000; winteraantallen 20.000 – 25.000 

Gruttoland: van 1982 t/m 1985 1 of 2 paren

Fuut voert visje aan jong / foto Willy Dikkers

Fuut in admiraalshouding / foto Lianne Otter